راضى شده از راه بسيارى و مشقّت و آمدن آن بىارادهء كسى و بدون خواهشى . و جنابت نمىباشد مگر به طلب لذّت و « 1 » مگر به داشتن خود را بر آن به سعى و تلاش « 2 » . فصل [ در اينكه دنيا و آخرت مانند دو هوو هستند ] بعضى از اصحاب ما كلامى فرموده‌اند كه ملخّصِ آن اين است كه : دنيا و آخرت مانند دو زنند كه يك شوهر داشته باشند و به هريك كه نزديك مىشوى از ديگرى دور شده خواهى بود . و از براى اين است كه بنده مأمور شده در وقت مشغول شدن به عبادت خدا و اقبال بر وى به پاكيزه ساختن اعضاى ظاهرهء دنيويّه و « 3 » اوّلًا مأمور شده در وضو به شستن رويى كه اكثر حواسّ ظاهره در آن است ؛ و حواسّ ظاهره عظيم‌ترين اسبابى است كه باعث بر مطالب دنياست و اين امر از براى آن شده « 4 » كه متوجّه شود و اقبال كند به روى دل بر خداى عزّ وجلّ در حالتى كه خالى باشد از اين چركينها . و بعد از آن مأمور شده به شستن دستها از براى آنكه بسيارى از امور دنيوى و خواهشهاى طبيعى كه مانع از اقبال بر آخرت است مباشرت آنها به دستها مىشود . و بعد از آن مأمور شده به مسح پاها از براى آنكه به آنها به مطالب مىرسد و متوسّل به تحصيل مقاصد مىشود ، پس « 5 » آنها [ را ] پاكيزه مىكند تا جايز باشد از براى او به آنها داخل در عبادت شود و اقبال به آن كند . و در غسل مأمور شده به شستن جميع پوست بدن از براى آنكه آدمى در حالت [ m . a 99 ] جِماع و آنچه موجب غسل است به شهوتها نزديك‌تر و تعلّق او « 6 » به آنها بيشتر مىشود و تمامى بدن را در اين دخلى هست . و از براى اين است كه حضرت

--> ( 1 ) . a - و . ( 2 ) . عيون أخبار الرضا عليه السلام 2 : 95 ح 1 . علل الشرائع 1 : 281 ح 1 . ( 3 ) . a - و . ( 4 ) . شده / m نشده ! ( 5 ) . پس / s و پس . ( 6 ) . a s - او .